Jurnal Melayu

Jurnal Melayu DBP

REKA CIPTA SISTEM BILANGAN PERPULUHAN MALAYONESIA DALAM BAHASA MELAYU MENDAHULUI SISTEM BILANGAN PERPULUHAN DALAM BAHASA INGGERIS

(The Malayonesian Decimal Number System in Malay Preceded the Decimal System Introduced Through the English Language)

Shaharir Mohamad Zain

riramzain@yahoo.com

Zahrin Affandi Mohd

amnm79@yahoo.com

Pusat Dialog Peradaban, Universiti Malaya

 Abstrak

Tamadun Malayonesia yang sarjananya menggunakan bahasa Melayu sebagai pengungkap kecendekiawanannya, terutama pada zaman Islam masih belum diiktiraf kewujudannya oleh sarjana Barat kerana ketiadaan bukti pencapaiannya yang tinggi dalam sains dan teknologi.  Dalam usaha memperbaik keadaan ini, penyelidikan dan ekskavasi ilmu dilakukan sejak 1990-an bagi memperoleh unsur sains yang asli dalam bahasa Melayu dan terkehadapan daripada bangsa lain yang sezamannya, terutama Inggeris. Hasil penyelidikan menunjukkan bahawa sistem bilangan dalam bahasa Melayu bukan sahaja semuanya berasaskan perpuluhan tetapi juga dicipta lebih awal daripada sistem bilangan dalam bahasa Inggeris, bahkan antara yang tertua di dunia. Hal ini bertentangan dengan kepercayaan dunia yang selama ini menganggap sistem bilangan perpuluhan ciptaan tamadun Hindu, Islam atau Khmer Lama.

 

Kata kunci: sains dan matematik Melayu, sejarah sains dan matematik Malayonesia, etnosains dan etnomatematik Melayu, etnosains dan etnomatematik Malayonesia

 

Abstract

The existence of the Malayonesian Civilization, whose scholars expressed themselves in Malay, especially during the time of Islamic influence, has not yet been acknowledged by Western scholars because of the lack of evidence of high achievements in the fields of science and technology. In an effort to address this lack, research has been carried out since the 1990s to unearth original scientific works in Malay which were ahead of their time, especially when compared to the advancements made by the English. The research shows that the number system in Malay was not only based on a decimal system but also existed far earlier than the English one, and that it is, in fact, one of the oldest in the world. This contradicts the commonly-held view that the decimal number system originates from the Hindu, Islamic or Khmer civilizations.

 Keywords:  Malay science and mathematics, history of Malayonesian science and mathematics, Malay ethnoscience and ethnomathematics, Malayonesian ethnoscience and ethnomathematics.  

RUJUKAN

Abdul Razak Salleh, Puteri Norsabirah Jamaludin, & Shaharir Mohamad Zain. (2015). Unsur matematik dalam Hikayat Hang Tuah. Kesturi 2015, 25(1), 1 – 16.

Ahmad Khatib al-Minangkabawi. (1889). ‘Alam al-Husab. (Manuskrip Jawi  yang salinannya ada pada penulis artikel ini).

Ahmat Adam. (2017). Batu Bersurat Terengganu. Betulkah apa yang dibaca selama ini? Petaling Jaya: SIRD.

Amri Marzali. (2012). Peradaban Melayu Nusantara. Jurnal Peradaban, 5 (Disember), 23 – 48.

Anwar Ridhwan. (2005). Minda Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Asmah Haji Omar. (2003). The genius of Malay civilisation. Tanjung Malim, Perak: Institut Peradaban Melayu, Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Aymonier, M. E., & Cabaton, A. (1906). Dictionnare Cam-Francais. Paris: de L’ecole Francaise D’etreme-Orient.

Baugh, A. (1951). A history of the English language. London: Routledge & Kegan Paul.

Billiard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Billiard.

Coedes, G. (1942). Inscriptions du Cambodge (Jilid 1 – 5). Imprimerie d’Extreme Orient.

Coedes, G., & Damais, L. C. (1992). Sriwijaya: History, religion & language of an early Malay polity. Kuala Lumpur: MBRAS Monograph No. 20.

Cooler, R. M. (2016). The art and culture of Burma. e-Book. Centre for Southeast Asian Studies, Northern Illinois University

Dantzig, T. (2007). Number: The language of science. New York: Plume Publisher.

English-Khmer Dictionary Online. (2017, 21 April). Didapatkan semula daripada https://www.google.com/search?q=Internet+Khmer+English-Khmer+Dictionary+ online&oq=Internet+Khmer.+English-Khmer+Dictionary+online&aqs=chrome69i57. 5440j0j9&sourceid=chrome&ie=UTF-8.

Finot, L. (1909). Notes d’ epigraphie XII. Nouvellas inscriptions de Po Klaun Garai (Jilid 9). Bulletin de i’Ecole francaise d’Extreme-Orient.

Five. (2017, 25 Mei). Didapatkan semula daripada https://en.wiktionary.org/wiki/five.

Griffiths, A., Lepoutre, A., Southworth, W. A., & Thanh, P. (2012). Epigraphie du Campa. 2009 – 2010: Prospection sur le terrain, production d’estampages, supplement a l’inventaire. Bulletin de lEçole française dExtrême-Orient, 95 – 96 (2008 – 2009).

Harper, D. (2001 – 2016, 20 Januari). Etymology Dictionary. Didapatkan semula daripada http://www.etymonline.com/.

Hassan Ahmad. (2003). Metafora Melayu bagaimana pemikir Melayu mencipta makna dan membentuk epistemologinya. Sungai Ramal Dalam, Kajang: Akademi Kajian Ketamadunan.

Hegger, N. (2008). The rise and fall of civilization. Winchester: O Books.

Huber, E. (1911). Etudes Indochinoises (Jilid 11). Bulletin de iEcole francaise dExtreme-Orient. Inscriptions on stele. (2017, 12 April). Didapatkan semula daripada https://www.fotolia.com/ id/106452079#.

INTAN. (1991). Malaysia kita. Kuala Lumpur: INTAN.

Jenner, P. N. (1980). A chrestomathy of pre-Angkorian Khmer 1. Dated inscriptions from the seventh and eighth centuries (A. D. 611 – 781). Southeast Asia Paper No. 20. Southeast Asian Studies Program University of Hawaii. Didapatkan semula daripada https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/bitstream/handle/10125/19370/Chrestomathy%20I.pdf?sequence=1.

Jones, R. (1999). Hikayat Raja Pasai. Kuala Lumpur: Yayasan Karyawan.

Kamus Besar Bahasa Indonesia (Edisi ke-5). (2016). Jakarta: Balai Pustaka. Didapatkan semula daripada http://kamusbahasaindonesia.org/.

Kamus Dewan. (2014). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Didapatkan semula daripada http://prpm.dbp.gov.my/Search.aspx?k=kamus+online.

KuPELEMA. (2008, 3 – 4 Disember). Unsur-unsur sains matematik dalam beberapa buah manuskrip Malayonesia yang berbahasa Melayu Jawi. Kertas kerja dibentangkan dalam Seminar Etnomatematik Asia Tenggara I. INSPEM, UPM.

Majumdar, R. C. (1944). Kambuja desa or an ancient Hindu colony in Cambodia. Madras, India: University of Madras.

Majumdar, R. C. (1953). Inscriptions of Kambuja. Calcutta, India: Asiatic Society.

Marrison, G. E. (1975). The early cham language and its relationship to Malay. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society, 48(2), 52 – 59.

Merriam-Webster Dictionary. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada https://www.merriam-webster.com/dictionary/decillion.

Milliiard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wiktionary: https://en.wiktionary.org/wiki/milliard.

Mohammad Alinor Abdul Kadir. (2007). Sejarah bahasa Melayu sebagai bahasa matematik. Senada (Buletin Rasmi UKM). (Terbit juga dalam Maths Digest 2009, 2(2), 37 – 39; suntingan baharunya berjudul “Bahasa Melayu bahasa ilmu: Bukti menerusi pembilangan dalam bahasa Melayu” terbit dalam Shaharir Mohamad Zain (Ed.), Unsur etnosains Malayonesia dalam bahasa Melayu sejak abad ke-5 Masihi. (2015). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, pp. 404 – 414.

Mohammad Alinor Abdul Kadir. (2011, 9 – 11 November). Bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu: Dilihat dari sudut pandang Sains Matematik. Kertas kerja dibentangkan dalam Simposium Kebangsaan Sains Matematik ke-19, UiTM, Cawangan Pulau Pinang.

Mohd. Syukri Yeoh Abdullah. (2006). Kosmologi dalam welstanchauung ulama sufi Melayu. Jurnal Akademika, 5 – 23.

Nonilliard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wikipedia: https://nn.wikipedia.org/wiki/Nonilliard.

Octilliard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wikitionary: https://fr.wiktionary.org/wiki/octilliard.

O’Conner, J. J., & Robertson, E. F. (2000a). The teaching of Mathemathics in Britain in the middle ages. Didapatkan semula daripada http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Education/mediaeval.html.

O’Conner, J. J., & Robertson, E. F. (2000b). The teaching of Mathemathics in Britain in the rennaisance. Didapatkan semula daripada http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Education/renaissance.html.

O’Conner, J. J., & Robertson. E. F. (2000c). The teaching of Mathemathics in Britain in the nineteenth century. Didapatkan semula daripada http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Education/nineteenthc.html.

Pigafetta, A. (1906). Magellans voyage around the world. (Terj.). Cleveland, USA: The Arthur H. Clark Company. (Buku asal diterbitkan pada 1525).

Pou, S. (1992). Dictionnare Vieux Khmer-Francais-Anglai. Paris: Centre de Documenttaion et de recherche sur la civilisation khmere.

Quadrilliard. (2017, 15 September). Capaian daripada Wikitionary: https://en.wiktionary.org/wiki/quadrilliard.

Quintilliard. (2017, 15 September). Capaian daripada Wikitionary: https://en.wiktionary.org/wiki/quintilliard.

Schweyer, A. V. (2005). Po nagar de nha trang: Le dossier epigraphicique. Aseanie, 15 (2005), 87 – 120.

Septilliard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wikipedia: Septilliard. https://nn.wikipedia.org/wiki/Septilliard.

Sextilliard. (2017, 15 September). Didapatkan semula daripada Wikipedia: Sextilliard. https://fr.wikipedia.org/wiki/Sextilliard.

Shaharir Mohamad Zain. (2013, 24 Disember). Status sains dalam tamadun Melayu. Kertas kerja dibentangkan dalam Pertemuan Kemuncak Sejarah Melayu oleh Persatuan Sejarah Malaysia. Kuala Lumpur.

Shaharir Mohamad Zain, & Abdul Razak Salleh. (2001). Sistem nombor dan angka Melayu berdasarkan kajian etimologi dan penyukatan. Jurnal Bahasa, 423 – 443.

Shaharir Mohamad Zain. (2000). Sistem angka Melayu sebelum kedatangan Islam. Bull. Malaysian Mathematical Society, 23(1), 1 – 34.

Shaharir Mohamad Zain. (2004). Penjodoh bilangan kuantitatif dalam bahasa Melayu klasik. Warkah Berita PERSAMA, 68 – 70.

Shaharir Mohamad Zain. (2009). Sakti Melayu pra-Islam dan awal Islam. Dalam Mohd. Hazim S. A. M. (Ed.). Sains, agama dan budaya di alam Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, pp. 1 – 71 (Ralat tipografi dan penyuntingan artikel ini (agak banyak) disiarkan dalam blog komshaha (2010) dan Shaharir Mohamad Zain. (2014). Sains Matematik dalam acuan bahasa Melayu dan Islam. Batu Caves, Selangor: PTS  Publications & Distributors Sdn. Bhd., p. 65.

Shaharir Mohamad Zain. (2010). Peradaban Melayu: Pengembalian takrif sebenarnya (pp. 196 – 201). Dalam Dinsman, Hasni, A., & Kassim, M. (Eds.), Kumpulan Esei Budayawan Bertindak. Kuala Lumpur: Seniman Paksi Rakyat.

Shorto, H. L. (1971). A dictionary of the Mon Inscriptions in the sixth to the sixteenth century. London: OUP.

Syed Muhammad Naquib al-Attas. (1970a). The correct date of the Terengganu Inscription. Kuala Lumpur: Museum Department.

Syed Muhammad Naquib al-Attas. (1970b). The mysticism of Hamzah Fansuri. Kuala Lumpur: University of Malaya Press.

Syed Muhammad Naquib al-Attas. (1972). Islam dalam sejarah dan kebudayaan Melayu. Kuala Lumpur: Universiti Kebangsaan Malaysia.

Syed Muhammad Naquib al-Attas. (1988). The oldest known Malay manuscript: A 16th century Malay translation of the Aqaid of al-Nasafi. Kuala Lumpur: University of Malaya Press.

Taj al-Salatin. (1603). Bukhary al-Jawhary. Dirumikan dan diterbitkan oleh DBP (1992).

Three. (2017, 25 Mei). Didapatkan semula daripada https://en.wiktionary.org/wiki/three.

Trilliard. (2017, September 2017). Didapatkan semula daripada Wikitionary: https://en.wiktionary.org/wiki/trilliard.

Turner, D. M. (1927). History of science teaching in England. London: Chapman & Hall Limited. Diterbitkan semula oleh Andesite Press (2015). Didapatkan semula daripada https://archive.org/stream/historyofscience032462mbp/historyofscience032462mbp djvu.txt.

Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris. (2004). Pemikiran Melayu: Tradisi dan kesinambungan. Kertas kerja dibentangkan dalam Kolokium Bahasa dan Pemikiran Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Yaacob Harun. (2001). Kosmologi Melayu. Kuala Lumpur: Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya.

Zulkefli Aini. (2008). Kajian terhadap pemikiran Hamzah Fansuri, Nur al-Din al-Raniri dan Abd. al-Rafa uf al-Fansuri (Tesis Doktor Falsafah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya).

[Teks Penuh (PDF)]